Kluczowe surowce wtórne: prawodawstwo UE | Stokkermill

Krytyczne surowce wtórne: dlaczego regulacje UE przekształcają jakość, o której mówimy od lat, w wymóg rynkowy

Czym są surowce krytyczne i dlaczego Unia Europejska uznała je za priorytet?

W ciągu ostatnich dwóch lat Unia Europejska stopniowo budowała ramy regulacyjne wokół pojęcia, które do niedawna pojawiało się głównie w specjalistycznych raportach branżowych: surowców krytycznych.

Miedź, krzem metaliczny wykorzystywany w przemyśle fotowoltaicznym, metale ziem rzadkich i lit — wraz z innymi materiałami o znaczeniu strategicznym i gospodarczym, takimi jak srebro — są niezbędne do realizacji europejskiej transformacji energetycznej i cyfrowej. Jednocześnie Unia Europejska pozostaje w znacznym stopniu uzależniona od importu z państw trzecich, często skoncentrowanego w jednym kraju dostawcy.

Komisja Europejska jasno przedstawia skalę tego wyzwania w Critical Raw Materials Act: do 2030 roku europejskie zapotrzebowanie na metale ziem rzadkich może wzrosnąć sześciokrotnie, a na lit nawet dwunastokrotnie.

W tej sytuacji zwiększenie możliwości recyklingu przestaje być wyłącznie celem środowiskowym. Staje się kwestią bezpieczeństwa dostaw, odporności przemysłu i strategicznej autonomii Europy.

‍

Critical Raw Materials Act: pierwszy wiążący poziom odniesienia dla recyklingu i pierwsze wymagania jakościowe

Pierwszym filarem regulacyjnym jest rozporządzenie (UE) 2024/1252, czyli Critical Raw Materials Act, które weszło w życie 23 maja 2024 roku.

Rozporządzenie wyznacza konkretne poziomy odniesienia na 2030 rok:

• Co najmniej 10% rocznego zużycia surowców strategicznych w UE powinno pochodzić z wydobycia na terenie Unii Europejskiej;
• Co najmniej 40% powinno być przetwarzane na terenie Unii Europejskiej;
• Co najmniej 25% powinno pochodzić z recyklingu;
• Nie więcej niż 65% rocznego zużycia danego surowca strategicznego w UE powinno pochodzić z jednego państwa trzeciego.

Dla przedsiębiorstw zajmujących się recyklingiem najważniejszy nie jest jednak wyłącznie poziom 25%. Rozporządzenie po raz pierwszy zaczyna uwzględniać nie tylko ilość materiału poddawanego recyklingowi, lecz także to, co rzeczywiście powstaje w wyniku procesu.

Wprowadza pierwsze wiążące obowiązki informacyjne i wymagania dotyczące oznakowania w zakresie możliwości recyklingu oraz zawartości materiałów pochodzących z recyklingu w magnesach trwałych. Początkowy zakres jest ograniczony, ale podstawowa zasada jest jasna i może być stopniowo rozszerzana na inne materiały i kategorie produktów.

Rozporządzenie wspiera również szersze przejście w kierunku statusu end-of-waste, czyli utraty statusu odpadu: momentu, w którym przetworzony odpad staje się pełnoprawnym surowcem wtórnym o własnym statusie prawnym i handlowym.

‍

Circular Economy Act: rynek surowców wtórnych, a nie tylko dodatkowe moce recyklingowe

Drugiego filaru regulacyjnego należy spodziewać się w 2026 roku. Komisja Europejska zakończyła konsultacje publiczne dotyczące Circular Economy Act w listopadzie 2025 roku, a przyjęcie inicjatywy przewidziano na ten rok.

Deklarowany cel jest jednoznaczny: utworzenie rzeczywistego jednolitego rynku surowców wtórnych w Europie, zwiększenie podaży wysokiej jakości materiałów pochodzących z recyklingu oraz, przede wszystkim, pobudzenie popytu na te materiały.

Oznacza to istotną zmianę perspektywy. Dotychczas polityka europejska koncentrowała się głównie na przedsiębiorstwach zbierających i przetwarzających odpady. W przyszłości coraz większą uwagę będzie poświęcać również firmom kupującym i wykorzystującym odzyskane materiały — oraz dowodom wymaganym do wykazania, że stanowią one niezawodną alternatywę dla surowców pierwotnych.

Circular Economy Act ma również objąć zmianę dyrektywy WEEE dotyczącej zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Komisja Europejska opublikowała ocenę obowiązującej dyrektywy w lipcu 2025 roku, wskazując na potrzebę poprawy zbiórki, przetwarzania, odzysku surowców krytycznych oraz mechanizmów rynkowych.

Zmiana ta bezpośrednio dotyczy przedsiębiorstw przetwarzających zużyte panele fotowoltaiczne, płytki drukowane, kable elektryczne i inne strumienie ZSEE.

‍

Co oznacza to w praktyce dla recyklerów paneli fotowoltaicznych, kabli i ZSEE?

Z operacyjnego punktu widzenia kierunek jest wyraźny: przedsiębiorstwa recyklingowe będą coraz częściej zobowiązane do deklarowania — i udokumentowania — tego, co ich instalacje rzeczywiście wytwarzają, a nie tylko tego, co mogłyby wytworzyć w idealnych warunkach testowych.

Na tej samej zasadzie opierało się kilka najczęściej czytanych artykułów opublikowanych w ostatnich miesiącach na naszym blogu.

Kiedy wyjaśnialiśmy, że recykling paneli fotowoltaicznych nie wytwarza bezpośrednio krzemu klasy solarnej — ponieważ uzyskanie takiego poziomu czystości wymaga przetwarzania w piecu w temperaturze około 2 000°C, a następnie oczyszczania w reaktorze Siemensa w temperaturze około 1 100°C — stosowaliśmy już to samo podejście.

Rzeczywistym produktem mechanicznego procesu recyklingu jest koncentrat bogaty w krzem. W analizowanych przez nas partiach, przebadanych metodą spektrometrii fluorescencji rentgenowskiej, stężenie srebra wynosiło od 2 500 do 4 800 ppm.

Podając rzeczywisty skład odzyskanego materiału, zamiast przedstawiać wyłącznie jego najbardziej korzystną interpretację handlową, stosowaliśmy już zasadę, którą europejskie ramy regulacyjne zaczynają obecnie formalizować.

Należy jednak wyraźnie podkreślić jedną kwestię: wartości te pochodzą z naszych analiz określonych partii materiału. Nie stanowią uniwersalnych wartości referencyjnych dla całej branży.

Stężenie srebra i innych metali szlachetnych może znacznie różnić się w zależności od producenta modułów, technologii produkcji oraz roku wytworzenia. Ilość możliwa do rzeczywistego odzyskania z konkretnej partii może być więc zaskakująco wysoka lub niska, nawet dla przedsiębiorstw posiadających wieloletnie doświadczenie w branży.

Ta sama zasada ostrożności dotyczy granulatu miedzi odzyskiwanego z kabli elektrycznych. Pomiędzy wydajnością deklarowaną w warunkach laboratoryjnych a rzeczywistym wynikiem zmierzonym po kilkudziesięciu godzinach pracy z niejednorodnym materiałem wsadowym może występować znaczna różnica.

Właśnie tego rodzaju dane będą zyskiwać na znaczeniu. Obowiązujące ramy techniczne — w tym seria norm CENELEC EN 50625 dotyczących przetwarzania ZSEE — oraz przyszłe środki wprowadzane w ramach Circular Economy Act sprawią, że wyniki te będą coraz bardziej weryfikowalne i porównywalne pomiędzy dostawcami technologii.

‍

Uczciwość przemysłowa nie jest już tylko elementem pozycjonowania: staje się wymogiem rynkowym

Jedna interpretacja tego kierunku zmian regulacyjnych przekonuje nas szczególnie.

Od lat decydujemy się podawać rzeczywiste wyniki eksploatacyjne zamiast wartości katalogowych. Otwarcie wyjaśniamy fizyczne ograniczenia procesów recyklingu oraz podajemy konkretne wartości w ppm i procentach, zamiast ograniczać się do ogólnych stwierdzeń o „wysokiej jakości”.

Początkowo wybór ten był elementem naszego pozycjonowania handlowego. Nazywamy go uczciwością przemysłową.

Wraz z obowiązującym już Critical Raw Materials Act oraz zbliżającym się Circular Economy Act ta sama przejrzystość stopniowo przestaje być dobrowolną przewagą konkurencyjną i staje się warunkiem uczestnictwa w europejskim rynku surowców wtórnych.

Przedsiębiorstwa, które już zbudowały swoje procesy i komunikację wokół możliwych do zweryfikowania danych, znajdują się w korzystniejszej sytuacji wyjściowej.

Firmy opierające swoją pozycję rynkową przede wszystkim na obietnicach handlowych będą musiały wcześniej czy później zlikwidować różnicę pomiędzy własnymi deklaracjami a tym, co jednostka certyfikująca, klient przemysłowy lub europejskie przepisy będą oczekiwać móc zweryfikować.

Pozostajemy przekonani, że w przypadku każdej nowej europejskiej regulacji dotyczącej recyklingu właściwe pytanie nie dotyczy wyłącznie tego, czego wymaga ona na papierze. Najważniejsze jest to, czego rzeczywiście wymaga od instalacji przetwarzającej realne, niejednorodne materiały przez wszystkie dni roku.

Jeżeli działają Państwo w branży recyklingu paneli fotowoltaicznych, kabli elektrycznych lub ZSEE i chcą omówić praktyczne znaczenie tych zmian, jesteśmy otwarci na rozmowę techniczną.

Skontaktuj się z nami

‍

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest Critical Raw Materials Act?

Critical Raw Materials Act to rozporządzenie (UE) 2024/1252 obowiązujące od 23 maja 2024 roku. Wyznacza ono poziomy odniesienia na 2030 rok dotyczące wydobycia, przetwarzania i recyklingu surowców strategicznych oraz dywersyfikacji importu. Wprowadza również pierwsze wiążące obowiązki informacyjne dotyczące możliwości recyklingu i zawartości materiałów pochodzących z recyklingu.

Czym jest Circular Economy Act i kiedy wejdzie w życie?

Circular Economy Act jest planowaną inicjatywą ustawodawczą UE, której przyjęcie przewidziano na 2026 rok. Ma utworzyć europejski jednolity rynek surowców wtórnych, zwiększyć podaż wysokiej jakości materiałów pochodzących z recyklingu oraz pobudzić popyt. Dokładny termin wejścia w życie będzie zależał od ostatecznej formy prawnej i zakończenia europejskiego procesu legislacyjnego. Inicjatywa ma również objąć zmianę dyrektywy WEEE.

Czym są krytyczne surowce wtórne?

Są to surowce krytyczne — między innymi miedź, krzem metaliczny, metale ziem rzadkich i lit — odzyskiwane w procesach recyklingu zamiast pozyskiwania ze źródeł pierwotnych. Recykling umożliwia również odzyskanie innych materiałów o znaczeniu strategicznym i gospodarczym, takich jak srebro.

Dlaczego jakość materiałów pochodzących z recyklingu staje się kwestią regulacyjną, a nie wyłącznie przemysłową?

Unia Europejska dąży do stworzenia sprawnie funkcjonującego rynku materiałów pochodzących z recyklingu. Bez mierzalnych i możliwych do zweryfikowania standardów jakości odbiorcy przemysłowi mają niewiele powodów, aby wybrać surowiec wtórny zamiast surowca pierwotnego.

Czy recykling paneli fotowoltaicznych wytwarza krzem, który można ponownie wykorzystać w nowych modułach?

Nie bezpośrednio. Mechaniczny proces recyklingu nie wytwarza krzemu klasy solarnej gotowego do bezpośredniego zastosowania w nowych ogniwach fotowoltaicznych. Uzyskanie wymaganego poziomu czystości wymaga dodatkowych procesów wysokotemperaturowych i chemicznego rafinowania, w tym obróbki w temperaturze około 2 000°C oraz oczyszczania w reaktorze Siemensa w temperaturze około 1 100°C.

Bezpośrednim produktem recyklingu jest koncentrat bogaty w krzem. Jego obecna wartość ekonomiczna wynika w znacznej mierze z zawartego w nim srebra, które może zostać odzyskane metodami hydrometalurgicznymi.

‍

‍

31-07-2026